Ang apat kong tanága sa Poetry Night

‎ANG APAT KONG TANÁGA SA POETRY NIGHT

‎ni Gregorio V. Bituin Jr.

‎

‎Matapos manood ng dulang Manila Carnival Queens sa Metropolitan Theater ay pinuntahan ko ang Tiny Bar para sa Poetry Night. Ikasiyam ng gabi ang umpisa niyon. Nasa tatlumpung katao ang naroon, may anim na lamesa. Tulad ng iba, bumili rin ako ng beer.

‎

‎Ayon sa host ng palatuntunan, lilikhâ kami ng tanága batay sa ibinigay nilang card. Ang tanága ay parang haiku ng Japan, subalit ang tanága ay taal na uri ng tulang Pinoy. Kung ang haiku ay may tatlong taludtod lamang na may pantigang 5-7-5, ang tanága naman ay may tugmaan at sukat na pitong pantig bawat taludtod at may apat na taludtod sa isang saknong.

‎

‎Tigalawang card kami, may nakasulat doon kung saan namin ibabatay ang aming kathâ. Dahil baligtaran ang card na sinlaki ng baraha, bale may apat na paksâ roong gagawan ng tanága at bibigkasin sa harapan gamit ang mikropono. Bawat lamesa ay may tutula at tatawagin sa harapan.

‎

‎Ito ang aking mga nasa baraha, at ito ang kathâ kong tanága.

‎

‎"Kung kaya mong ibigay sa iba, huwag mo itong ipagkait sa sarili mo."

‎

‎PAG-ASA

‎

‎ako'y nabiyudo na

‎nang mawalâ ang sinta

‎depresyon ang nadama

‎subalit may pag-asa

‎

‎"You create your own destiny. Pero may 'ngayon' pa para masimulan mo ang gusto mong mangyari."

‎

‎KAPALARAN

‎

‎ano nga ba ang palad

‎ng balo kung sumagad

‎ang dusang di dalumat

‎at buhay na'y sumadsad

‎

‎Nang ako'y tinawag sa harapan, binasa ko muna ang nabunot kong card at binigkas ang aking tanága. Dalawang tanága agad ang binigkas ko.

‎

‎Sa pangalawang ikot, matapos bumigkas ng tanága ang mga naroon, tinawag muli ako, at binasa ko ang natitira pang nakasulat sa card. Ito ang mga nakasulat at kathâ kong tanága na binigkas sa harapan.

‎

‎"Ano ang madalas mong ipagkait sa sarili mo na alam mong deserve mo."

‎

‎KALUSUGAN

‎

‎pinagkait ang lusog

‎katawan ay binugbog

‎sa trabahong bubuyog

‎di sinapat ang tulog

‎

‎"Tell me what scares you about your future."

‎

‎Anong nakatatakot sa akin? Lumbay. Kaya kailangan ko ng tulay.

‎

‎TULAY

‎

‎di man ako palagay

‎sa sugat na lumatay

‎ang tula'y aking tulay

‎sa lansangan ng lumbay

‎

‎Isang Pale Pilsen lang ang ininom ko, P120 sa bar na iyon. Sapat lang upang makatulâ. May mga bumigkas din ng tulâ na hindi tanága. May bumigkas din ng Ingles nilang tulâ.

‎

‎Matapos ang tulaan ay may apat pang nag-perform ng pagpapatawa, tulad ng mga ginagawâ sa comedy bar.

‎

‎Naisip kong subukan din ang gayong performance subalit kailangan ko munang mag-ipon ng mga patawa.

‎

‎Alas-onse na nang magpaalam ako at nakaalis ako roon. Nakauwi ako ng bahay ng ikalabindalawa ng gabi.

‎

‎05.31.2026

Limang libreng palabas sa Mowelfund at pagtula

LIMANG LIBRENG PALABAS SA MOWELFUND AT PAGTULA

‎ni Gregorio V. Bituin Jr.

‎

‎Hinati sa dalawang bahagi ang pagdiriwang ng ika-40 anibersaryo ng Mowelfund nitong Mayo 29, 2026 sa Dengcar Theater. Ikalawa ng hapon ay naroon na ako.

‎

‎Ang una'y ang pelikulang Turumba ni National Artist Kidlat Tahimik na nasa 87 minuto. Pinanood namin iyon bandang ikatlo na ng hapon. Then break at meryenda, at ang ikalawang bahagi ay apat na maiikling pelikulang magkakasunod na ipibalabas at walang break. May talk back session sa pagtatapos ng bawat bahagi.

‎

‎Sa unang talk back session ay tumula ako. Isang tulang may tugma at sukat na labintatlong pantig bawat taludtod.

‎

‎KAY NATIONAL ARTIST KIDLAT TAHIMIK

‎

‎tulad ka ng kidlat na tatahi-tahimik

‎ngunit bituin kang sa sining natititik

‎ang sineng Turumba sa puso'y naihasik

‎kaya ang mga obra mo'y nakasasabik

‎

‎sa panonood ng pelikulang Turumba

‎kultura sa Pakil ang inyong pinakita

‎sana'y ganito ang maraming pelikula

‎na sa kulturang Pinoy nagpapahalaga

‎

‎nabatid ko lang ngayon ano ang kantore

‎natutunan kong dapat tayo ay may paki

‎sa sariling kulturang ilapat sa sine

‎na nakapagmumulat at nakawiwili 

‎

‎O, Kidlat Tahimik, marami pong salamat

‎ang pelikula mo'y kayraming siniwalat

‎nagpupugay ako't kami'y sadyang namulat

‎muli, pagpupugay at pagpapasalamat

‎

‎Sa ikalawang bahagi, ikalima ng hapon, ay ipinalabas ang apat na pelikulang pinamagatang Sabangan; Yutâ; Red Saga: at Kapag Nagwala ang Kalabaw. At sa TalkBack session matapos ang palabas ay muli akong bumigkas ng tula. May siyam na pantig bawat taludtod:

‎

‎NILAY SA APAT NA SINE

‎

‎nanilay sa sineng Sabangan

‎tunay bang isang kaunlaran

‎kapag naitayo nga ang dam

‎ngunit wasak ang kalikasan?

‎

‎doon sa pelikulang Yutâ

‎ukit ay sari-saring mukhâ

‎at katawan, sining na kathâ

‎lumikhâ ba'y isang diwatà?

‎

‎sa Red Saga, bandilang pula

‎winagayway at nakibaka

‎laban sa pasista't sistema

‎lupa ay buhay, magsasaka

‎

‎mga obrero gabi't araw 

‎ay talagang kayod-kalabaw

‎kontraktwalisasyon ang pataw

‎ngunit nagpaunlad sa Cubao

‎

‎taaskamaong pagpupugay

‎sa mapagmulat at kayhusay

‎na mga sineng inihanay

‎kahit sa pusò ko'y may lumbay

Matapos ang talk back session ay naki-selfie na sa mga dumalo roon, at kay National Artist Kidlat Tahimik. Nakauwi ako ng bahay bandang ikasiyam ng gabi.

‎

‎05.30.2026

Tatlong beses lang ako nabayaran sa pagsusulat

TATLONG BESES LANG AKO NABAYARAN SA PAGSUSULAT

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Bihira akong mabayaran sa aking isinulat, kaya ang ginagawa ko ay inilalathala ko ang aking mga libreto ng tula at kwento upang mailako sa mga nais bumili. Tama nga marahil sila. Walang pera sa pagsusulat. Lalo na sa tulad kong hindi nagtapos ng kurso sa pagsusulat. Kaya naitatag ko noong 2006 ang Aklatang Obrero Publishing Collective, upang ilathala ang ilan kong akda at saliksik upang kahit paano'y may pagkakitaan ang isang pultaym na tibak na tulad ko. Hanggang ngayong 2026 ay naglalathala pa rin ako ng aking mga libreto ng tula at kwento.

Sa loob ng dalawang dekada (2006-2026) ng paglalathala ng aking mga sinulat, at higit tatlumpung taon na nalathala ang aking mga akda (1993-2026), sa tatlong pagkakataon pa lang talaga nabayaran ang aking mga sinulat.

Una ay noong bandang kalagitnaan ng 1990s nang nasa publikasyong The Featinean pa ako at nasa kolehiyo. May dalawang artikulo akong nalathala sa pahayagang Diyaryo Uno na sabay kong kinuha ang kabayaran na P800. Bale P400 pala ang isang artikulo, na kinuha ko sa kanilang opisina sa tabi ng Mercury Drug sa Roosevelt cor. Quezon Avenue.

Mula sa The Featinean (1993-1997) ay nakapagsulat din ako sa magasing Maypagasa ng grupong Sanlakas (1998-1999), magasing Tambuli (1996-1999) at kalaunan ay pahayagang Obrero (2003-2010) ng Bukluran ng Manggagawang Pilipino (BMP), ang pahayagang Ang Sosyalista (2009, isang isyu) at magasing Ang Masa na inilathala ng Partido Lakas ng Masa (PLM) noong 2011 hanggang 2012 (walong isyu), at ang publikasyong Taliba ng Maralita (2001-2008, 2018-2026) ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML) subalit lahat iyan ay boluntaryo at walang bayad. Nag-ambag din ako sa iba pang magasin, tulad ng Blue Collar magazine (1993), isang isyu ng Resurgence ng National Federation of Student Councils (NFSC) noong 1995, at Tambuli ng Dakilang Lahi (pitong isyu noong 2006). Boluntaryo ako sa mga organisasyong sinalihan ko bilang pultaym na tibak, kaya tuloy lang ako sa mga gawain ko noon. Minsan, may alawans na natatanggap bilang tibak. Basta ako'y patuloy lang na nagsusulat, anuman ang paksa, samutsaring isyu ng manggagawa't maralita, habang patuloy na kasangkot ng masa sa rali at pakikibaka.

Ikalawa, at unang beses na nabayaran ako ng tseke ay nang malathala ang aking akdang “Pagsama Ko Sa Lakad Laban Sa Laiban Dam” na natanggap ng Cultural Center of the Philippines (CCP) at nilathala sa ANI 41, na pinamagatang "Paglalakbay: Lakad, Layag, Lipad" noong 2021.

Ikatlo, at ikalawang tanggap ko ng tseke ay mula sa UP Diliman nang isinalin ko ang akdang "Living in Times of Unrest: Bart Pasion and the Philippine Revolution" ni Prof. Ed Tadem, sa aklat na "Pamumuhay sa Panahon ng Ligalig: Si Bart Pasion at ang Rebolusyong Pilipino". Isa ang aklat na isinalin ko na inilunsad sa UP Diliman noong ika-60 aniversaryo ng UP Press na pinamagatang "Pagmayaw" noong Marso 20, 2025.

Iyan lang ang tatlong beses na nabayaran ako sa aking mga sinulat. Una'y dalawang artikulo sa Diyaryo Uno, ikalawa'y isang sanaysay sa ANI 41 ng CCP, at ikatlo'y salin ng buong aklat ni Prof. Ed Tadem.

Ngayon, marami pa akong sulatin at kathang batid kong hindi mababayaran kundi kailangan kong ilako bilang libro upang maibenta at kumita. Sino ba naman ang bibili o magbabayad ng bawat tula o kwento kung hindi naman ito makakain? Kaya patuloy akong sumusubok na magpasa sa mga dyaryo't magasin tulad ng Liwayway. Nagbabakasakali ang isang dukhang manunulat na hindi naman sikat kahit Bituin pa ang apelyido.

Bagamat may bago akong munting negosyong mug press, hindi iyon sapat upang mabuhay. Kailangan kong magsulat at mabuhay upang may maipambayad sa tubig at kuryente, pambili ng sabon panlaba, may maipambili ng pagkain sa araw-araw, may pamasahe papunta sa pulong sa mga pinaglilingkurang samahang madalas din ay boluntaryo, may pamasahe pauwi upang hindi na maglakad lalo't pagod sa maghapong gawain.

Hindi sapat ang tumunganga na lang sa langit o sa pader o sa kisame o sa blangkong papel o sa laptop. Dapat makapagpasa ng akda sa mga pahayagan at magasin at mabayaran ang mga akda.

05.27.2026

Nang hinuli ang mga hubad

NANG HINULI ANG MGA HUBAD

‎

‎Kay Balagtas:

‎

‎Ang laki sa layaw, karaniwa'y hubad

‎sa bait at muni, sa hatol ay salat.

‎

‎Ngayon:

‎

‎Dahil sa tinding init, may mga nakahubad

‎sila'y pinaghuhuli, kriminal na ba agad?

‎

‎Dagdag pa:

‎

‎Nililihis ang isyu ng mga pandarambong

nangurakot sa bayan ay di pa nakukulong

- gregoriovbituinjr.‎

‎04.14.2026

(Buwan ng Panitikan)

2 magkasunod na araw ng dalamhati

2 MAGKASUNOD NA ARAW NG DALAMHATI

dalawang magkasunod na araw ng dalamhati

Abril Onse, ikasampung death monthsary ni misis

Abril Dose, pangalwang death anniversary ni Dad

dalawa sa aking pinakamamahal sa buhay

pagluwas ko galing probinsya, trabaho na naman

upang tapusin ang mga agarang kailangan

sadyang ganyan ang buhay, may panahon ng pagluhà,

ng dalamhati, bukas nama'y pagbaka ng dukhâ

kailangang tapusin ang mga isinasalin

bagamat di sapat upang ang sarili'y buhayin

munti man ang kabayaran, sa bulsa'y may papasok din

pagkat araw-araw, dapat may pambiling pagkain

natapos man ang dalawang araw ng paggunitâ

dini sa pusò, sila na'y nakaukit na sadyâ

- gregoriovbituinjr.

04.13.2026

Tumbong

TUMBONG

‎

‎nais nang lumabas / ng tae sa puwet

‎iri na ng iri / nang paulit-ulit

‎sana'y dudukutin / ko na iyong pilit

‎buti't nalunasan, / nawalâ ang sakit

‎

‎ininom ko agad / ang nakahandang dyus

‎galing ref, malamig, / guminhawang lubos

‎una, isang pitsel / nitong malunggay dyus

‎sunod ay bawang dyus / at ang turmeric dyus

‎

‎at maya-maya lang, / agad naglabasan

‎yaong nasa puwet, / anong kainaman

‎guminhawa agad / itong pakiramdam

‎gayong sa ta-kubets, / isang oras naman

‎

‎ang mga herbal dyus / ay kaylaking tulong

‎at di na masakit / itong aking tumbong

‎salamat, salamat / at ito'y humantong

‎sa damang ginhawa, / búhay ko'y sumulong

‎

‎- gregoriovbituinjr.

‎04.13.2026

Gender equality

GENDER EQUALITY

‎

‎galing ka raw sa tadyang ko, ngunit

‎iba yaong nais kong igiit

‎pantay tayo, anang kwentong bayan

‎nang sabay lumabas sa kawayan

‎

‎karapatan nati'y magkapantay

‎pagkat minulan ay magkasabay

‎noon pa'y may gender equality

‎pantay ang babae at lalaki

‎

‎mulâ sa katutubong alamat

‎ngalan ay Maganda at Malakas

‎tulad ko, katutubò rin sila

‎pagkapantay ay kinikilala

‎

‎salamat sa alamat na ito

‎na pinanghawakan kong totoo

‎para sa pantay na karapatan

‎patungo sa patas na lipunan

‎

‎- gregoriovbituinjr.

‎04.12.2026

‎

‎* litrato nina Maganda at Malakas sa UP Vargas Museum sa Diliman, QC