Miyerkules, Mayo 29, 2019

Kwento - Ang payo ni Ka Eddie Guazon, ang unang pangulo ng KPML


ANG PAYO NI KA EDDIE GUAZON, ANG UNANG PANGULO NG KPML
Maikling kwento ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ngayong taon ang ikatatlumpung anibersaryo ng kamatayan ni Ka Eddie Guazon, ang unang pangulo ng Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML). Mayo 19, 1989 siya namatay nang siya’y inatake sa puso sa loob ng Senado habang ipinagtatanggol ang mga maralita laban sa naganap na demolisyon. 

Kaya nagkausap ang ilang mga maralitang nakakakilala noon kay Ka Eddie, at nais nilang maghandog ng pag-alala sa namayapang lider.

Sabi ni Aling Iska, “Dalawin natin ang puntod ni Ka Eddie Guazon at mag-alay tayo ng bulaklak.”

Sinegundahan naman ito ni Mang Kanor. “Tama ang mungkahi mo dahil ikatatlumpung anibersaryo na ng kanyang kamatayan ngayong Mayo. Kailangan lang masabihan natin ang ilang lider ng KPML na hindi na siya naabutan.”

“Natatandaan ko pa ang kanyang sinabi noon, na ngayon ay naukit sa isa niyang larawan sa tanggapan ng KPML, kung saan nakataas ang kaliwa niyang kamao.” Ang sabi ni Iska, “Pag nakikita ko iyon ay aking naaalala ang aming mga pinagdaanang laban, lalo na nang siya’y namatay nang makipagdebate sa loob ng Senado dahil sa pagtatanggol sa mga maralitang dinedemolis.”

“Ano nga pala ang sinabi ni Ka Eddie?” Tanong naman ni Inggo, na naroong nakikinig sa usapan.

“Ang kanyang sinabi, kung natatandaan ko pa ng eksakto, ay ‘Ang pabahay ay karapatan kahit siya pa ay mahirap.’ Oo, parang ganyan nga ang natatandaan ko. Isang prinsipyong tinanganan ko hanggang ngayon sa patuloy na pakikibaka para sa karapatan at kagalingan nating mga maralita.”

“Planuhin natin ang pagpunta,” mungkahi ni Mang Kanor, “upang makasama rin sa atin ang mga bagong pamunuan ng KPML. Baka nais din nilang magtungo sa pinaglagakan ng kanyang mga labi at magbigay ng respeto at bulaklak bilang alay.”

“Aba’y maganda ang iyong mungkahi,” ani Iska, “kaya mabuti pa’y magtungo muna tayo sa tanggapan ng KPML upang iyan ay ating mapag-usapan, maplantsa ang plano, at sabay-sabay na magtungo roon ang mga bagong pamunuan at iba pang kasapi ng KPML. Aba’y tara na!”

Kaya nagtungo na sila sa tanggapan ng KPML upang imungkahi ang kanilang naiisip. Agad na sabi ni Iska, “Ka Pedring, sa ika-19 ng Mayo ang ikatatlumpung anibersaryo ng kamatayan ni Ka Eddie Guazon, ang unang pangulo ng KPML. Anong plano ninyo? Kung wala pa, nais naming imungkahing magtungo tayo kahit sandali lang sa kanyang libingan at mag-alay ng bulaklak at magsindi ng kandila.”

Naroon si Ka Pedring, at sinabing “Maganda ang inyong sinabi at maging ako’y nais kong magtungo sa sementeryo upang magbigay-pugay. Dapat maisama natin ang mga bagong halal na pamunuan ng KPML sa lakad na iyan.”

Hanggang sa mapansin ni Iska ang nakaukit na litrato ni Ka Eddie, kung saan may KPML sa ibabaw, nakataas ang kanyang kaliwang kamaong nakakuyom, habang nakaukit din doon ang bilin ni Ka Eddie, na ang nakasulat: “Ang kasiguruhan sa paninirahan ay karapatan ng bawat mamamayan maging siya man ay maralita.”

“Tamang-tama at may pulong kami ngayon,” ani Ka Pedring, “at dapat isama natin iyan sa plano. Malapit na ang Mayo 19.”

Maya-maya pa’y nagdatingan na ang iba pang kasapi ng bagong halal na NEC o National Executive Committee ng KPML. Nariyan sina Ka Kokoy, Ka Tek, Greg na secgen, Vicky, si Neneng na ingatyaman. Maya-maya pa’y narinig na rin nila ang ugong ng motor ng auditor na si Manuel.

“Mga kasama,” bungad ni Ka Pedring, “bilang pagpupugay sa ating unang pangulong si Ka Eddie Guazon, “ay dadalawin natin ang kanyang puntod, dahil sa Mayo 19 ang ikatatlumpung anibersaryo ng kanyang kamatayan. Ayos ba sa inyo?”

Tumugon si Neneng, “Okay iyan. Paghandaan lang natin ang mga kandilang sisindihan at bulaklak na iaalay natin. Salamat kay Ate Iska sa kanyang paalala sa atin.”

* Unang nalathala sa pahayagang Taliba ng Maralita, ang opisyal na publikasyon ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML), Mayo 16-31, 2019, pahina 18-19.

Miyerkules, Mayo 22, 2019

Sa Pandaigdigang Araw ng Saribuhay, Mayo 22, 2019

SA PANDAIGDIGANG ARAW NG SARIBUHAY 
(INTERNATIONAL BIODIVERSITY DAY), MAYO 22, 2019

di ko alam, ngunit dapat ding pag-isipang tunay
marahil kalikasan ay marunong ding malumbay
at ngayong Pandaigdigang Araw ng Saribuhay
sa nangyayari sa kalikasan, tayo'y magnilay

may ulat na balyena'y namatay sa karagatan
at may apatnapung kilong plastik sa kanyang tiyan
may mga munting dolphin ding may gayong kapalaran
bakit nangyayari ito, sinong may kasalanan?

natadtad na ng polusyon ang lupa hanggang bundok
nagkalat din ang mga basurang di nabubulok
dapat magbayad ng malaki ang nagpapausok
dulot ng coal fired power plants na nakasusulasok

ang dagat na'y kayraming upos at single use plastic
kayraming usok ng sasakyan sa ragasang trapik
nauubos na ang kagubatang sa bunga'y hitik
sa nangyayari, tayo pa rin ba'y patumpik-tumpik

sa karagatan nagmumula ang pagkaing isda
at sa bukid nakukuha ang pagkaing sariwa
kung ang saribuhay ay ating binabalewala
magugutom ang mayamang bansang kayraming dukha

sinong sumisira ng kalikasan kundi tao
sinong magtatanggol sa kalikasan kundi tao
sinong kikilos upang mapangalagaan ito
protektahan ang kalikasan, sama-sama tayo

malulutas din ang mga nangyayaring problema
dagat, gubat, lungsod, hangin, bundok, protektahan na
sa Pandaigdigang Araw ng Saribuhay, tara
para sa kalikasan, kumilos na't magkaisa!

- gregbituinjr.

Huwebes, Mayo 9, 2019

Terza Rima para sa isang babaeng manlililok - salin ng tula ni Eman Lacaba

TERZA RIMA PARA SA ISANG BABAENG MANLILILOK
Tula ni Eman Lacaba
Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Ang orapronobis, pampaurong ng tubig,
ang misererenobis, hangin at panginorin
sa himpapawid...
- PANALANGIN NG LAHI

Kung iuukit mo para sa iyong sarili
ang pagkalalaki ni Kristo,
aawitin ko ang bitak ng kanyang ina:

ang buhok nito; ang kanyang mga dede.
Ang aking mga kumot, ang iyong bato,
ay nagliliwanag: halos

bumalumbon sa kisame;
inurong ng butiki ang
paet at pluma,

nawala na lamang
sa gitna ng mga tinggil
ng mga hawakan, ng mga pindutan. Lahat na'y

nawala. Dumarating at mawawala.
Kung iuukit mo para sa iyong sarili
ang pagkalalaki ni Kristo.

* Ang terza rima ay uri ng tula na binubuo ng mga saknong na may tigagatlong linya at may padrong ABA BCB CDC DED (at iba pa hanggang sa gusto ng manunulat).

* Inilathala ang orihinal na bersyong Ingles sa Philippines Free Press, Enero 11, 1969, p. 13
* Isinalin ng petsang Mayo 9, 2019
* Gabi ng Mayo 5, 2018, sa ancestral house ng aking asawang si Liberty, sa Barlig, Mountain Province, ay hinalungkat ko ang mga isyu ng Philippines Free Press mula 1966 hanggang 1969 na tinipon ng kanyang namayapang ama. Nilitratuhan ko rito ang mga poetry o tulang nalathala. At ilan sa aking natagpuan, bukod sa mga tula ni Cirilo F. Bautista, ay ang labingtatlong tula ng makatang Eman Lacaba, na sa ngayon ay inisa-isa kong tinipa sa kompyuter at malayang isinalin sa wikang Filipino.

TERZA RIMA FOR A SCULPTRESS

Ang orapronobis, pampaurong ng tubig,
ang misererenobis, hangin at panginorin
sa himpapawid...
- WATAWAT NG LAHI PRAYER

If you carve for yourself
the manhood of Christ,
I'll sing his mother's cleft:

its hair; her breasts.
My sheets, your stone,
are florescent: almost

scrolled the ceiling;
the lizard skulls
of chisel and ballpen,

lost at will
among clitorises
of knobs, of switches. All

lost. Coming and lost.
If you carve for yourself
the manhood of Christ.

Emmanuel Lacaba

Awtobiograpiya - salin ng tula ni Eman Lacaba

AWTOBIOGRAPIYA
Tula ni Eman Lacaba
Malayang salin ni Gregorio V. Bituin Jr.

Katapusan ng linggo ng pag-ulan.
Nagpupumiglas nang magkakapantay ang aking mga palad
sa masinop at malapad na puwitan
ng mga pasimano ng bintanang naampiyasan ng langit
at serbesang bagong hango sa pridyider.

Naisip ko ang mga liham na isusulat ko sa aking yumaong
ama, marahil ay pinapanood niya akong nanonood
ng mga banal na nangyayari:
mula sa mga bubungang lata, mga pilak na kuwerdas ng kalo
ng oksiheno at diatomikong haydroheno;
kidlat na kumikislap sa mga lansangan ng sang-iglap na
Morse code.

Kaya ang mga talukap sa mga mata ay parang mga bisig na nakayakap
sa baywang ng aking hindi pa nakikilalang asawa
at sa mga balikat ng hindi pa isinisilang na anak,
binigkas ko nang pabiro ang katalogo
mula sa Ecclesiastes: may panahon para sa lahat ng bagay,
panahon upang isilang at panahon upang subukang
mamaalam, sa sentro ng mga ugat na namamatay
kasabay ng matinong tunog ng ulan at hangin
sa mga kamay sa tainga na parang mga dede.

Isinara ang katapusan ng linggo ng pag-ulan
ng mga pinid na baskagan ng capiz sa mga mansanas
na mga tubong pansubok na pawang saranggola:
mga animo'y kidlat na sasakyan at maitim na buntot ng mga pedikab.

* kalo - pulley
* ang baskagan ay tumutukoy sa balangkas o frame
* tubong pansubok - test tube

* Inilathala ang orihinal na bersyong Ingles sa Philippines Free Press, Enero 11, 1969, p. 13
* Isinalin ng petsang Mayo 9, 2019
* Gabi ng Mayo 5, 2018, sa ancestral house ng aking asawang si Liberty, sa Barlig, Mountain Province, ay hinalungkat ko ang mga isyu ng Philippines Free Press mula 1966 hanggang 1969 na tinipon ng kanyang namayapang ama. Nilitratuhan ko rito ang mga poetry o tulang nalathala. At ilan sa aking natagpuan, bukod sa mga tula ni Cirilo F. Bautista, ay ang labingtatlong tula ng makatang Eman Lacaba, na sa ngayon ay inisa-isa kong tinipa sa kompyuter at malayang isinalin sa wikang Filipino.

AUTOBIOGRAPHY

Rain's weekend.
My palms struggled isometrically
with the primly wide buttocks
of window sills made wet by skies and beer
refrigerator-fresh.

I thought of letters I would write my dead
father, maybe watching me watching
divine proceedings:
from roofs of tin, silver pulley strings
of oxygen and diatomic hydrogen;
lightning flashing on the streets a frantic
Morse code.

So lids over eyes like arms around
my still unmet wife's waist and still
unborn son's shoulders,
I recited tongue-in-cheek the catalogue
from Ecclesiastes: a time for everything,
a time to be born and a time to try
dying, in the solar plexus dying
with the sober sound of rain and wind
in hands over ears like breasts.

Rain's weekend
closed capiz panes to apples that
were test tubes that were kites:
lightning cars and dark tails of pedicabs.

Emmanuel Lacaba

Tula sa sipnayan: Si Archimedes, ang sipnayanon

Tula sa sipnayan SI ARCHIMEDES, ANG SIPNAYANON "Bunying Archimedes, / tuklasin mo kaya,  Kung korona'y gintong / lantay, purong gaw...