Kaplastikan

KAPLASTIKAN

pulos kaplastikan na sa ating kapaligiran

pulos plastik at upos sa dagat naglulutangan

sadyang kalunos-lunos na ang ganyang kalagayan

at ngayon ay bansa ng plastik tayong naturingan

sa isang editoryal nga'y Plastic Nation ang tawag

sa ating bansang may ilan pang gubat na madawag

kayrami raw nating, oo, nating basurang ambag

na tila sa ulat na ito'y di tayo matinag

ang nabanggit bang editoryal ay nakakahiya

na dahil sa plastik, tila ba tayo'y isinumpa

anong gagawin ng bansa upang ito'y mawala

aba'y magtulungan at magbayanihan ang madla

kayrami mang nagawa, di sapat ang Ocean Cleanup

paano bang kalinisan ng ilog ay maganap

ang Ilog Pasig, tingnan mo anong kanyang nalasap

habang tayo'y abalang kamtin ang abang pangarap

pulos plastik, pulos kaplastikan na ang paligid

pulos microplastic sa dagat pag iyong sinisid

ano bang dapat nating gawin, turan mo, kapatid

bago pa kaplastikan sa dilim tayo ibulid

- gregoriovbituinjr.

06.30.2021

* litrato mula sa Editoryal ng pahayagang Inquirer, petsang Hunyo 20, 2021

Magulong kapaligiran

MAGULONG KAPALIGIRAN

parang gulong ang buhay sa samutsaring dinanas

paikot-ikot, pasikot-sikot, pare-parehas

ramdam mong masalimuot ang bawat nilalandas

nilulutas ang mga suliraning di malutas

mula sa puno'y naglalagasan ang mga dahon

nakabitiw sa mga sanga't di na makaahon

sadyang ganito ba ang kalakarang parang kahon

isinilang, naging tao, mamamatay paglaon

subalit sa pagitan ng buhay at kamatayan

ay makadarama ng pag-ibig at kabiguan

ng kasiyahan, ng kapaitan, ng kalungkutan

di matakasan ang magulong kapaligiran

sa patutunguhan mo nga'y dadalhin ka ng gulong

nakabisikleta man o nakaawto'y susuong

sa balak puntahan, pangarap, saanman humantong

basta matumbok ang dinulot ng sariling dunong

- gregoriovbituinjr.

06.30.2021

* litratong kuha ng makatang gala sa Bantayog ng mga Bayani, Lungsod Quezon

Bukrebyu: Ang aklat na "Tungkos ng Talinghaga"

BUKREBYU: ANG AKLAT NA "TUNGKOS NG TALINGHAGA"

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Tuwang-tuwa akong makabili ng mga aklat ng tula ng iba pang makata, bilang mga koleksyon sa munti kong aklatan. Tulad na lang nitong aklat na "Tungkos ng Talinghaga" na inilathala ng Talingdao Publishing House sa Taguig noong 2002. Nabili ko ang aklat na ito sa Solidaridad Bookshop sa Ermita nito lang Pebrero 19, 2021, sa halagang P250.00.

Sampung manunulat, sampung tula bawat isa. Ito ang agad kong napansin sa koleksyon. Ibig sabihin, isangdaang tula lahat-lahat. At bawat makata ay may maikling tala bago ang kanilang sampung tula. Ang mga nag-ambag sa aklat na ito'y sina Lilia F. Antonio, na siya ring patnugot ng koleksyon, Apolonio Bayani Chua (ABC), Eugene Y. Evasco (EYE), Ezzard R. Gilbang, Ruby Gamboa Alcantara, Florentino A. Iniego Jr., Wilfreda Jorge Legaspi, Jimmuel C. Naval, Rommel Rodriguez, at Elyrah Loyola Salanga.

Nagbigay ng Paunang Salita si Virgilio S. Almario, Pambansang Alagad ng Sining para sa Panitikan noong 2003, at naging guro ko sa poetry clinic na LIRA (Linangan sa Imahen, Retorika at Anyo) noong Setyembre 2001 hanggang Marso 2002. Nagbigay ng Panimula (o Pambungad hinggil sa koleksyon) ang baitakng manunulat na si Ligaya Tiamzon-Rubin, na madalas kong nababasa sa magasing Liwayway. At mensahe mula sa patnugot na si Lilia F. Antonio.

Ang buong aklat ay binubuo ng 184 pahina, kasama na ang mga unang pahinang nasa Roman numeral. Ang mga tula ay hanggang 163 pahina, at ang mga paunang paliwanag ay naka-Roman numeral na 19 pahina. Subalit may mga blangkong pahina, o yaong walang nakalathala.

Ang mga nasabing makata ay pawang mga nasa Departamento ng Filipino at Panitikan ng Pilipinas (DFPP) ng Unibersidad ng Pilipinas sa Diliman, Lungsod ng Quezon. Nakakatuwa ang pamagat ng Paunang Salita ni Almario, May Iba Pang Makata, na sabi nga niya, "nais patunayan wari ng koleksyon na may iba pang mga makata na dapat makilala ng madla. Na maaaring hindi nagwagi ng anumang pambansang gawad pampanulaan ang mga kalahok subalit hindi mapipigil ang natural na simbuyong umibig at lumikha ng tula." At idinagdag pa niya sa ibang talata: "Sa madaling sabi, iba lamang nilang tumula."

Ayon naman kay Panimula ni Rubin, "Animo'y may puwersang nagtutulak sa kanila upang maging makata. Maaaring hindi isinilang na may budbod na talinghaga ang kanilang haraya subalit may lawas o kolektibong kaisahan ang umaahon sa kanilang kaloob-looban upang lumikha ng mga bersong magtatakda ng kanilang identidad at pananaw sa mundo." At inisa-isa ni Rubin kung sinu-sino ba ang nabanggit sa itaas na sampung makata.

Napakaganda naman ng mensahe ng patnugot na si Lilia F. Antonio, "Dahil bayan na agrikultural ang Pilipinas, klasikong talighaga ng ating panitikan ang linang o kabukiran. Gayundin, ang mga tula o alinmang anyong pampanitikan ay naiuugnay bilang tungkos ng talinghaga - isang patunay sa pananalig ng Pilipino sa palay bilang halaman ng buhay. Lagi kasing nakalatag sa hapagkainang Pilipino ang sinaing. Ang mga manunulat - establisado man o nakikibaka ng isang pangalan - ay kadalasang inihahambing bilang sumisibol o hinog na nakakawing sa pangunahing talinghaga ng palay. Kung salat ang nalilikhang akda, agad masasabing tigang ang lupang sakahan."

Maganda ang pagkakalatag ng tulang "Alak" ni Antonio dahil nakadisenyo ang tula sa korteng bote ng alak. Nagagandahan din ako sa tulang "Anak ng Manggagawa" ni Apo Chua, lalo na't siya'y ilang ulit ko na ring nakasama dahil siya ang tagapayo ng pangkulturang grupong Teatro Pabrika, na kasama naman namin sa mga pagtatanghal sa lansangan pag may pagkilos ang mga manggagawa. Si Evasco naman, na isang premyadong manunulat, ay nababasa ko na sa Liwayway dahil sa kanyang kolum doon na Buklat-Mulat.

Para naman kay Ruby Gamboa-Alcantara, "Pansariling libangan at ekspresyon lamang ng sarili ang manaka-nakang pagsusulat na walang sinusunod na pormal na batas sa pagsulat." Si Ezzard R. Gilbang naman itinanghal na Makata ng Taon 2014 sa Talaang Ginto ng Komisyon sa Wikang Filipino (KWF). Sa pagpapakilala naman kay Iniego ay nakasulat: "At narito ang matapat na tungkulin ng makata - sikaping sindihan ang mitsa ng mga alaala bago tuluyang mamuo at matuyo sa putik ang mga kislap ng gunita."

Ayon naman kay Legaspi, "Ang mga tulang sinusulat ko ay ekspresyon lamang ng mga sandaling nais kong makawala sa hawla ng pagiging edukador at akademista." Para naman kay Naval, "Sumusulat ako ng tula upang tugunan ang responsibilidad at tungkulin, upang magpahayag at magpalaya." Sa pagpapakilala kay Rodriguez ay nakasulat: "Kuntento sa buhay... kahit papaano." 

Anong ganda naman ng paliwanag ni Salanga, "Dahil sa aktibo at nagbabago ang lipunan na ating ginagalawan, naniniwala ako na ang pagsusulat ay kinakailangang maging mapanuri, pumupuna't nanghihimasok sa kanyang mambabasa. Hindi nagwawakas ang pagsusulat sa iisang tuldok. Ito ay malaya't paulit-ulit na isinisilang."

Tunay na isang kayamanan ang katipunang ito ng kanilang mga tula, pagkat bukod sa kapupulutan ng mga naiibang talinghaga ay isa rin itong inspirasyon upang magpatuloy sa pagsusulat. Isa itong koleksyong maipagmamalaki kong nasa aking munting aklatan. Mabuhay ang mga makatang nalathala sa aklat na ito. At nawa'y magpatuloy pa silang magbigay-inspirasyon sa iba pang makata.

Hunyo 29, 2021 

Kontra-baha sa Provident Village

KONTRA-BAHA SA PROVIDENT VILLAGE

isang magandang balitang makabagbag-damdamin

na huli man at magaling sana'y magawa pa rin

higit sampung taon nang nakaraan nang bahain

ang Provident Village na talagang lumubog man din

nanalasa ang ngitngit ng Ondoy, kaytinding bagyo

lumubog sa baha ang buong subdibisyong ito

dalawampung talampakan, abot anim na metro

higit limampung tao umano'y namatay dito

at naganap ang bangungot sa ikalawang beses

nang manalasa ang mas matinding bagyong Ulysses

nitong nakaraang taon lang, bagyo'y naninikis

muling lumubog ang Provident, sadyang labis-labis

buti't may gagawin ang lokal na pamahalaan

nang di na maulit ang bahang di mo makayanan

higit isangdaang metrong bakod, ito'y lalagyan

kung bumagyo't umapaw ang ilog ay may haharang

kaytagal hinintay ang ganitong inisyatiba

salamat sa alkalde ng Lungsod ng Marikina

at sana'y matatag ang bakod na gagawin nila

upang di maulit ang mga bangungot at dusa

- gregoriovbituinjr.

06.29.2021

Mga pinaghalawan ng datos:

https://news.abs-cbn.com/nation/09/28/09/78-dead-devastated-marikina

https://newsinfo.inquirer.net/1360021/like-ondoy-all-over-again

Linisin ang Ilog Pasig

LINISIN ANG ILOG PASIG

di ligtas at marumi ang tubig sa Ilog Pasig

iyan ang sinambit ng marami't nakatutulig

pag naligo rito'y di lang basta mangangaligkig

pag nagkasakit ka pa'y sarili mo ang uusig

aba'y para kang naligo sa dagat ng basura

tulad ng trapong sa maraming lupa'y nanalasa

ang paglinis sa Ilog Pasig ba'y magagawa pa

marahil, kung magtulong tayong ito'y mapaganda

pulos basura, di naman basurahan ang ilog

kung anu-ano ang nakalutang at nakalubog

sa karumihan nga sa mundo ito'y napabantog

tayo'y walang magawa, sa puso'y nakadudurog

ngunit kailan pa ito malilinis, kailan

di lang basura kundi langis din ay naglutangan

mula pabrika't sasakyang pantubig na dumaan

di ito malilinis kung di ito sisimulan

halina't kumilos, bakasakaling may magawa

Ilog Pasig ay simbolo ng kultura ng bansa

walang malasakit sa ilog, sa tao pa kaya

ah, nais kong magboluntaryo't tumulong ng kusa

- gregoriovbituinjr.

Dito sa kagubatan

DITO SA KAGUBATAN

kayraming puno sa kagubatan

na bunga'y pipitasin na lamang

mga hayop ay nagmamahalan

at bawat isa'y nagbibigayan

oo, di sila tulad ng tao

na kabig doon at kabig dito

serbisyo'y ginagawang negosyo

ginto ang nasa puso ng tuso

naglalaguan ang mga puno

sana mga ito'y di maglaho

ngunit kung puputlin ng maluho

ay mabebenta saanmang dako

gubat ma'y kunin ng manunulsol

upang gawing silya o ataul

lalabanan ang gintong palakol

kagubata'y dapat ipagtanggol

buhay man iwi yaong kapalit

tahanan itong dapat igiit

bahay ng hayop, ibon mang pipit

huwag hayaang sila'y magipit

ah, mabuti pa rito sa gubat

kasamang hayop ay matatapat

na bawat bunga'y para sa lahat

at walang basta nangungulimbat

mamitas lamang ng bungangkahoy

habang nagsasaya pati unggoy

na sa baging ay uugoy-ugoy

pagong ay sa sapa naglulunoy

mga pagkain dito'y sariwa

luntiang gubat na pinipita

mga hayop na sadyang malaya

ay nabubuhay nang mapayapa

- gregoriovbituinjr.

06.28.2021

Wala mang kasangga

WALA MANG KASANGGA

sino sa inyo'y kakampi ko sa pag-eekobrik

pati na rin sa ginagawang proyektong yosibrik

wala bang kakampi sa kalikasang humihibik

dahil sino ba ako't upang kayo'y mapaimik

baka tingin kasi'y isa akong dakilang gago

mag-ekobrik ay gawain lang daw ng isang gago

namumulot daw ng plastik at upos ang tulad ko

subalit sa kalikasan ay may tungkulin tayo

kahit ako'y pinagtatawanan ng mga matsing

akong kaytagal na ring sinipa sa toreng garing

kahit nanlalait sila't pulos na lang pasaring

ang aking ginagawa'y tatapusin kong magaling

di pa rin ako sumusuko, wala mang kasangga

sa akin man ay nandidiri't nanliliit sila

dahil tinututukan ko'y pawang mga basura

na Inang Kalikasan ay mailigtas pa sana

marahil sa pangangampanya nito, ako'y palpak

kaya pinagtatawanan ng mga hinayupak

lalo't ginagawa'y proyektong walang kitang pilak

proyektong di nila pagkakakitaan ng limpak

mag-isa man, aking itutuloy ang adhikain

baka maunawaan lamang ang aking gawain

pag bagyo'y muling nanalasa, at tayo'y bahain

o maintindihan lang pag ako'y namatay na rin

- gregoriovbituinjr.